TÜRKİYE’DE KADIN KOOPERATİFLERİNİN STATÜ SORUNU: DOĞRU YERDE KONUMLANABİLMEK (İŞÇİ KOOPERATİFLERİ ÖRNEĞİ) -Başak Gül AKAR
TÜRKİYE’DE KADIN KOOPERATİFLERİNİN STATÜ SORUNU: DOĞRU YERDE KONUMLANABİLMEK (İŞÇİ KOOPERATİFLERİ ÖRNEĞİ)
Başak Gül AKAR
ÖZET
Kadını özne olarak emekle ilgili hangi cümlede nereye koysanız oturur yerine, taşır cümlenin yükünü işin de cefasını çektiği gibi. Örneğin kooperatifçilikle ilgili bir cümle içerisinde de üreten kişi vasfıyla yakışır cümlenin öznesine. Buraya kadar her şey sorunsuzca ilerlerken kooperatifin türünün üretim olması ile kadının rolü çakışmaktadır. Zira kadın üretendir. Bununla birlikte, kadın kooperatifleri içerisindeki çalışan kadınların; hak dağılımı, çalışma şekli ve emeğin karşılığına bakıldığında kendisini işçi tanımı ve bu bağlamda da işçi kooperatifleri içerisinde daha doğru bir yerde konumlandıracağını söyleyebiliriz. Dünya geneline bakıldığında işçi kooperatiflerinin daha çok sağlık, bakım ve ev hizmetleri sektörlerinde yer aldığını ve toplumsal cinsiyet açısından da daha çok kadına istihdam olanağı sağladığı görülmektedir. Bu istihdamın örgütlenme biçiminde ise kadın; ortak, işletme sahibi ve çalışan olarak konumlanmaktadır. Bu manada kadının ülkemizdeki rolü incelendiğinde, ağırlıklı olarak hizmetler sektöründe yer alması ve işçi kooperatifleri içerisinde kadın kooperatiflerindekine nazaran daha net bir statü tanımına kavuşacakları öngörülmektedir.
İşçi kooperatifleri örgütlenme yapısı gereği, finansal kazanç sağlamayı hedeflemekten ziyade, öncelikle işçilerin ve topluluklarının ihtiyaçlarını karşılama amacı ile hareket etmektedir. Ürettikleri zenginliği dağıtan ve oluşumları gereği motive edici, oldukça üretken çalışma özelliklerine sahip işletmeler olarak nitelendirilen işçi kooperatifleri içerisinde kadının kendini daha belirgin şekilde konumlandıracağı meselesi, bu çalışmanın tartışma konuları arasında yer almaktadır. Bu bağlamda kadınların dünya genelinde çalışma hayatlarına ev ve bakım hizmetlerinde daha yoğun
katıldıkları dikkate alındığında işçi kooperatifleri içerisinde yer almalarının avantaj/dezavantajları ayrıca tartışılmalıdır. Mevcut çalışmada karşılaştırmalı araştırma yöntemi tercih edilerek, kadının işçi kooperatifleri içerisinde kadın kooperatiflerine göre daha doğru bir statüye kavuşabileceği varsayımı ile iki kooperatifteki kadın yapılanması ve/veya yapılandırılması gereği hakkında bulgular elde edilmesi amaçlanmaktadır.
Bu şekilde karşılaştırmalı yaklaşım yöntemi seçilmesindeki öncelikli amaç, işçi ve kadın kooperatiflerinde kadının rolünü keşfetmek, bu alanlardaki kadın unsurlarının benzerliklerini ve farklılıklarını tanımlamak veya işçi ve kadın kooperatiflerindeki kadınların rolünü bağlamıyla ilişkilendirerek açıklamaktır. Bu çalışma, kadın emeğinin işçi kooperatiflerindeki mücadelesini, kadın kooperatiflerinin benzer amaçları ile ortak noktalar olmak üzere daha üst bir noktaya taşıyacağına ve kadınların kendi hikayelerini yazmak için belki de yeni bir oluşum başlatabileceklerine
dair tartışmalara bir katkı koymak amacındadır.
Anahtar kelimeler : Kadın, kooperatif, kadın kooperatifleri, işçi kooperatifleri, kalkınma